31 Mayıs 2021 In Güncel, İş Hukuku, Tazminat Hukuku

Hafta Tatili Ücreti

  • HAFTA TATİLİ NEDİR?

Günümüzde birçok işçinin haftanın 7 günü çalıştırıldığı, yasal hakkı olan kesintisiz 24 saat dinlenmesine fırsat verilmediği görülmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamına giren iş yerlerinde çalışan işçilerin, aynı kanunun 63’üncü maddesine göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme hakları bulunmaktadır. Dinlenme hakkı, Anayasa ile de güvence altına alınmıştır. İşveren, işçiye hafta tatili kullandırmak zorundadır. Ancak işveren, bu dinlenme hakkını kullandırmadıysa işçiye, hafta tatil ücretini ödemekle yükümlüdür. Bu ücreti hesaplama yöntemi, aşağıda ayrıntılı şekilde izah edilecektir.

4857 sayılı İş Kanunu

Çalışma süresi

Madde 63 – Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.

Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz.

Genel olarak haftalık 45 saat, yer altı maden işlerinde çalışan işçiler için haftalık 37,5 saat çalışma süresini dolduran işçilerin haftada kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme hakları vardır. Bu hakkını kullanamayan işçi, çalışmasının karşılığını işverenden talep etme hakkına sahiptir. Yirmidört saatten az kullandırılan hafta tatili, hiç yapılmamış sayılır. Ayrıca, hafta tatili genel olarak pazar günü olmakla birlikte, böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır. Haftanın diğer günlerinden biri de hafta tatili olarak kullanılabilir. İşveren yasa gereği, işçisine hafta tatili vermek zorundadır. Bu husus sözleşme ile bertaraf edilemez.

  • HAFTA TATİLİ DİNLENMESİ KAÇ SAAT OLMALIDIR?

            Kanun maddesinde değinildiği gibi, istisnalar haricinde, genel olarak haftalık 45 saat çalışmasını dolduran işçinin, kesintisiz en az 24 saat dinlenme hakkı bulunmaktadır. Sözleşme ile haftalık çalışma süresi daha az belirlenmişse, belirlenen saatin dolması ile işçi yine haftalık izne hak kazanacaktır. Örneğin sözleşmede işçinin haftalık çalışma süresi 45 saat değil de, haftanın 5 günü, günde 8 saat çalışma süresi olarak belirlenmişse, işçi bu 5 günde çalışma süresini tamamlamasıyla haftalık izne hak kazanacaktır.

Haftalık iznin 24 saatten az kullandırılması durumunda, hafta tatilinin hiç kullandırılmadığı kabul edilir. İşveren, işçisine hafta tatili kullandırmak zorunda olmakla birlikte, işçinin bu hakkını sözleşme ile de kısıtlayamaz. Hafta tatilleri bölünerek kullandırılamayacağı gibi, toplu olarak da kullandırılamaz.

T.C. YARGITAY 22. HUKUK DAİRESİ, E. 2016/27993, K. 2020/924, T. 22.1.2020

“..Davacı işçinin hafta tatili izni kullanıp kullanmadığı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır. 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesinde, işçinin tatil gününden önce aynı Yasanın 63. maddesine göre belirlenmiş olan iş günlerinde çalışmış olması koşuluyla, yedi günlük zaman dilimi içinde yirmidört saat dinlenme hakkının bulunduğu belirtilmiş, işçinin hafta tatili gününde çalışma karşılığı olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanacağı da 46. maddenin ikinci fıkrasında hüküm altına alınmıştır. Hafta tatili izni kesintisiz en az yirmidört saattir. Bunun altında bir süre haftalık izin verilmesi durumunda, usulüne uygun şekilde hafta tatili izni kullandığından söz edilemez. Hafta tatili bölünerek kullandırılamaz. Buna göre hafta tatilinin yirmidört saatten az olarak kullandırılması halinde hafta tatili hiç kullandırılmamış sayılır. 2429 Sayılı Ulusal B. ve Genel Tatiller Hakkında Kanunun 3. maddesine göre, hafta tatili Pazar günüdür. Bu genel kural mutlak nitelikte olmayıp, hafta tatili izninin Pazar günü dışında da kullandırılması mümkündür. Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, 2009 yılı Nisan ayı ile 2011 yılı Nisan ayı arasındaki döneme ilişkin davalı işverenlikçe sunulan cumartesi ve pazar günü çalışmaları gösterir puantaj cetvellerine göre, davacının cumartesi ve pazar günü çalıştığı günler bakımından hafta tatili alacağı hesaplanmıştır. İşyerinde normalde Cumartesi günleri çalışılması veya çalışılmaması işverenin yönetim hakkından kaynaklanmakta olup eğer bireysel veya toplu iş sözleşmesinde Cumartesi gününün açıkça hafta tatili(akdi tatil) olduğu düzenlenmemişse o günün işgünü sayılması gerektiği, buna göre davalı işyerinde haftanın altı gününün iş günü, bir gününün hafta tatili olduğunun kabulü gerekmektedir. Dosya kapsamında yer alan 15.04.2010-15.04.2012 tarihli toplu iş sözleşmesinin 19. maddesinde cumartesi gününün akdi tatil olduğu açıkça kararlaştırılmış ise de; 15.04.2008-15.04.2010 yürürlük tarihli Toplu İş Sözleşmesinin “Normal Çalışma Süresi” başlıklı 15. maddesinde çalışma süresi bakımından Yasa hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş olup, ilgili toplu iş sözleşmesinde cumartesi gününün akdi tatil olduğu yönünde bir düzenleme yer almamaktadır. Buna göre bahse konu toplu iş sözleşmesinin yürürülükte olduğu dönem bakımından Cumartesi gününün hafta tatili olarak kabul edilmesi hatalıdır. Davacının haftanın altı günü çalışması üzerinden fazla mesai süresinin belirlenmesi gerekli iken hafta içi çalışması bakımından fazla mesai süresinin tespiti hatalıdır. Ancak davacı tarafın bu konuda temyizi bulunmadığından bu husus usuli kazanılmış hak oluşturmaktadır…”

  • HAFTA TATİLİNİN PAZAR GÜNÜ OLMA ZORUNLULUĞU VAR MIDIR?

            İş Kanunu kapsamına giren iş yerlerinde hafta tatilinin Pazar günü olma zorunluluğu bulunmamaktadır. Yukarıda bahsedilen Yargıtay kararında da görüldüğü üzere, cumartesi gününün hafta tatili olarak değerlendirilmesi noktasında bireysel veya toplu iş sözleşmeleri irdelenmelidir. Eğer bu sözleşmelerde cumartesi günü açıkça hafta tatili olarak düzenlenmemişse, o gün iş günü sayılır. Yani o iş yerinde 6 günün iş günü, 1 günün ise hafta tatili olduğu kabul edilir.

  • HAFTA TATİLİ ÜCRETİ NASIL HESAPLANIR?

Hafta tatili ücreti

Madde 46 – Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir. Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.

            Ülkemizde yaygın olarak görüldüğü üzere haftalık çalışma süresini dolduran işçinin, haftada bir gün hafta tatilinin kullandırılmadığı durumlarda, işçiye o gün çalışmış olmasa bile verilecek olan ücretin yanında, günlük ücretinin %50 artırımlı hali de verilmek zorundadır. Yani haftalık izin gününde işçi çalışma yapmasa dahi günlük ücrete hak kazanacaktır. Çalışma yaptığı durumda ise günlük ücretinin yanında, bu ücretinin 1.5 katını daha alacaktır.

Örnekle açıklamak gerekirse; işçinin haftalık çalışmasının 45 saat olduğu ve günlük brüt ücretinin 100 TL olduğu varsayıldığında, hafta tatilinde çalışmadığında elde edeceği 100 TL ücretinin yanında, çalışma yapması durumunda ayrıca o günün ücretinin tam olarak ödenmesi, ayrıca toplam çalışma süresi haftalık 45 saati aştığından dolayı fazla çalışma ücreti karşılığı olmak üzere 100 TL brüt ücretin %50 zamlı halinin de ilaveten ödenmesi sonucu toplamda 100+150=250 TL ödenmesi gerekecektir. 

YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ, 2015/28639 E., 2019/2690 K., 05.02.2019

“…4857 sayılı İş Kanununun 46 ncı maddesinin ikinci fıkrası gereğince, çalışılmayan hafta tatili günü için bir iş karşılığı olmaksızın işçinin ücreti tam olarak ödenir. Hafta tatilinde çalışan işçinin ücretinin nasıl hesaplanacağı yasalarda düzenlenmemiş ise de, Dairemizce hafta tatilinde yapılan çalışmanın fazla çalışma sayılacağı, buna göre ücretin yüzde elli zamlı ödenmesi gerektiği görüşü benimsenmiştir (Yargıtay 9.H.D. 23.5.1996 gün … E, 1996/11745 K.). Buna göre hafta tatilinde çalışılmışsa, çalışma karşılığı olmaksızın ödenmesi gereken bir yevmiye yanında, çalışmanın karşılığı da bir buçuk yevmiye olarak ödenmelidir.

Somut uyuşmazlıkta hükme esas alınan bilirkişi raporu incelendiğinde; davacının, hafta tatili ve genel tatil günlerinde çalıştığı saat üzerinden hafta tatili ve genel tatil ücreti alacaklarının hesaplandığı saptanmıştır. Oysa ki yukarıdaki yasal düzenlemeler ve Dairemiz uygulamaları dikkate alındığında hafta tatilindeki çalışmanın o günün yevmiyesinin 1,5 katı olarak hesaplanması gerektiği, yine genel tatildeki çalışmanın da o günün çalışma karşılığı olmayan yevmiyesinin ödenmemesi halinde 1 günlük yevmiye olması gerektiği açıktır.

Yani hafta tatili ve genel tatil ücreti alacaklarının çalışılan saat üzerinden hesaplanması hatalıdır.

Ayrıca davacı hem fazla çalışma hem de hafta tatili ücreti talebinde bulunduğundan, fazla çalışma ücretinin 6 gün üzerinden hesaplanması ancak hesaplanan haftada hafta tatili çalışması olması halinde hafta tatilindeki çalışmanın 7,5 saati aşan kısımlarının o haftaya ait fazla çalışmaya eklenmesi gerektiği de gözetilmelidir…”

  • SAAT ÜCRETİYLE ÇALIŞAN İŞÇİNİN HAFTA TATİLİ ÜCRETİ NASIL HESAPLANIR?

            Ayrıca saat ücretiyle çalışan işçiye haftalık tatil ücretine hak kazanması durumunda saat ücretinin 7,5 katı haftalık izin ücreti ödenir. Örneğin saatlik ücreti 10 TL ise haftalık izin ücreti 75 TL olacaktır.

  • HAFTA TATİLİ İLE ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİL GÜNÜNÜN ÇAKIŞMASI DURUMUNDA;

Bununla birlikte, UBGT ve hafta tatilinin çakışması durumunda uygulamada farklılıklar görülmektedir. Kimi Yargıtay kararlarında, ulusal bayram ve genel tatil günlerinden birinin “hafta tatiline” rastlaması durumunda sadece bir tatil günü ücretinin verilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Ancak o gün için işçinin lehine olan ücrete hükmedilmesi gerektiği görüşü de mevcuttur.

            Aynı şekilde, Yargıtay kararlarında ulusal bayram ve tatil günlerinden birinin çalışılmayan cumartesi gününe rastlaması halinde de “bunun tamamen bir takvim rastlantısı olduğu” kabul edilmiş; ayrıca bir ücret ödenmesine gerek görülmemiştir.

  • HAFTA TATİLİ ÜCRETİ VE FAZLA MESAİ ÜCRETİNİN BİRLİKTE TALEP EDİLMESİ

Öte yandan hafta tatilinde yapılan çalışmalar karşılığında, fazla çalışma ücreti ile hafta tatili ücreti birbirinden bağımsız olarak da talep edilebilir. Böyle durumlarda mükerrer hesaplamaya yol açmamak için hafta tatili çalışmalarına denk gelen günlere ait 7,5 saatin fazla çalışma hesabında dikkate alınmaması gerekir. Yargı kararlarında da aynı görüş benimsenmiştir.

  • HAFTA TATİLİ ÜCRETİ HESAPLANIRKEN İŞÇİNİN İLGİLİ DÖNEM ÜCRETİNİN BELİRLENMESİ

Hafta tatili ücretinin hesaplanmasında ilgili dönem ücreti dikkate alınmaktadır. Bu nedenle son ücret üzerinden yapılacak hesaplama doğru olmayacaktır. İşçinin çalıştığı dönemlerdeki ücreti biliniyorsa hesaplama açısından herhangi bir sorun yaşanmamaktadır. Ancak ilgili dönemlere ilişkin ücreti tespit edilememişse bu durumda Yargıtay uygulamasına göre, bilinen dönem ücretinin asgari ücrete oranı üzerinden bilinmeyen dönem ücretlerinin hesaplanması gerektiği kuralı uygulanacaktır.

  • HAFTA TATİLİ HESAPLANMASINA İSPAT KÜLFETİ

Hafta tatilinde çalıştığının ispat külfeti işçiye, hafta içinde bir gün izin verildiğinin veya ücretinin ödendiğinin ispat külfeti işverene aittir.

  • HAFTA TATİLİ ÜCRETİ HESAPLAMASINDA FAİZ HANGİ TARİHTEN İTİBAREN BAŞLAR?

İşveren, eğer işçiye ödemesi gereken hafta tatili ücreti alacağını ödememişse, bu ücrete uygulanacak faiz şu tarihlerden itibaren başlar:

  • İhtarname gönderilmek suretiyle istenen ücretlerde, ihtarnamede süre tanınmışsa, bu sürenin bitimini takip eden günden itibaren,
  • İhtarnamede süre belirtilmemişse ihtarnamenin tebliğ edildiği tarihi izleyen gün sonrasından itibaren,
  • İhtarname çekilmeden dava açılmış ise, davanın açıldığı veya ıslah tarihinden itibaren.
  • HAFTA TATİLİ ÜCRETİ HESAPLAMASINDA UYGULANACAK FAİZ TÜRÜ

Hafta tatili ücreti alacağında yukarıda belirttiğimiz tarihten itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır.

  • ZAMANAŞIMI

Hafta tatili ücretleri de diğer ücretlerde olduğu gibi 5 yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrayacaktır. Bunun anlamı, işten ayrılan ve dava açan işçinin, ayrıldığı tarihten geriye dönük olarak, son 5 yılın ödenmeyen hafta tatili ücretlerini isteyebilmesidir.

  • HAFTA TATİLİ İLE İLGİLİ İŞÇİNİN İŞ AKDİNİ HAKLI SEBEPLE FESHETME HAKKI

İşveren hafta tatilinde çalışma talebini kabul etmeyen işçiyi, haklı nedenle tazminatsız olarak işten çıkaramayacağı gibi, geçerli nedenle de çıkaramaz. Yasanın emredici nitelikteki bu hükmünün aksinin sözleşmelerle dahi kararlaştırılması mümkün değildir. Bir başka deyişle, işveren işçisine hafta tatili vermek zorundadır.

Hafta tatillerinde çalışmasına rağmen bu çalışmanın karşılığı olan ücreti alamayan işçi, iş akdini haklı nedenle feshetme hakkına sahiptir.

Kaynak: Hafta Tatili Ücreti